MAKALELER
DİĞER MAKALELER
YURT EDİNME HAKKI
KOBANİ İLE İÇ SAVAŞ ÇIKARMAK İSTEDİLER
YENİ ANAYASA İHTİYACI
YENİ ANAYASA NASIL YAPILIR ?
POLİS ÇALIŞTAYI
TÜRKİYE’NİN İLK SİVİL VE DEMOKRATİK ANAYASASI İÇİN YOL HARİTASI
TOPLUMSAL EGEMENLİK İÇİN HALK HAREKETİ
İŞ İLİŞKİSİNDE PSİKOLOJİK TACİZ (MOBBING)
DEMOKRATİK DEVLET KURMAK İÇİN TÜRKİYEYE YENİ ANAYASA ŞART
SAĞLIK BİLDİRGESİ
ÇOCUKLARA BÜYÜKLER GİBİ CEZA VERİRSENİZ NASIL KAZANABİLİRSİNİZ?
POLİTİK HUKUK TANIMI
DEVLET BİREY İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA POLİSİN ROLÜ
YENİ ANAYASA YAPILABİLİR Mİ?
İSTANBUL BAROSU SEÇİMLERİ VE DEMOKRAT AVUKATLAR
ADALETİ ÇAĞIRDIK VE NİHAYET GELDİ
SAYISAL ÇOĞUNLUK ŞART DEĞİL
KIRMIZI ÇİZGİSİZ ANAYASA YAPILMALI
TERÖRLE MÜCADELE KANUNU MAĞDUR ÇOCUKLAR
ÇÖZÜM SÜRECİ
İŞYERİNDE DEMOKRASİ OLUR MU?
İLKELER BAZINDA YENİ ANAYASA ÇALIŞMASI
İKTİSAT VE HUKUK
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ KAVRAMI
AKİL İNSANLAR HEYETİ FAALİYETİNE İLİŞKİN KISA TESPİTLER
GEZİ OLAYI
DEVLET SUÇLARI BAKIMINDAN GEÇİŞ DÖNEMLERİNDE DEVLET PRATİKLERİ
“EVET”LE GELEN YENİ OLANAKLAR
ÇOCUKTAN TERÖRİST OLMAZ
ÇALIŞMA HUKUKU EV KADININI NE KADAR TANIYOR
AKİL İNSANLAR HEYETİNİN TAKİP SORUMLULUĞU/SİYASETE SİVİL KATKI
GENEL SEÇİMLER
EGEMENLİK SAVAŞI VE BALYOZ TAHLİYLERİ

EGEMENLİK SAVAŞI VE BALYOZ TAHLİYELERİ

Mehmet Uçum

Demokratik yargının özellikleri; hızlı, etkin ve adil olması. Böyle bir yargılama için yargının bağımsız olması gerekiyor. Ama bizim ülkemizde yargı bağımsızlığı hiçbir zaman demokratik özelliğine uygun olarak anlaşılmıyor. Yargı bağımsızlığı işlevsel olması gerekirken yapısal bağımsızlık olarak sunuluyor. Yapısal yargı bağımsızlığı tezi yargı adı verilen kurumsal-iktidar yapısının faşizm üretmesi demek. Yapısal yargı bağımsızlığını savunanlar bunu çok iyi biliyor.

Yüz yıllık yargılama pratiğimiz hep sorgulanıyor, sorgulanmalı da. Bugün dahi, verilen kararlara rağmen hem Anayasa Yargısı hem de genel görevli yargı şüphe ile karşılanıyor. Bunun nedeni, yargılama süreçlerinin adalet amacına yönelik değil, ideolojik ve siyasal amaçlara yönelik yürütülmesi.

Özellikle son yedi yılda 12 Eylül, 28 Şubat, Ergenekon, Balyoz, KCK, Hrant Dink, Zirve, Devrimci Karargâh ve benzeri soruşturma ve kovuşturmalar gözetildiğinde Türkiye’de politik yargılamalar tavan yapmış durumda. Dikkat edilirse toplumun meşru saydığı darbecilerin yargılanması talebi kullanılarak birçok hak ihlalinin gerçekleştirildiği yargılama pratikleri üretildi. 28 Şubat davası bir komediye dönüştürüldü. 12 Eylül yargılaması etkileri olağanüstü olacak bir mahkûmiyetle sonuçlandı. Toplumun olağanüstü seviyede desteklediği çözüm sürecine zarar vermek için KCK davaları yürütüldü. Üstenci, enformel ve hukuk dışı bir anlayışla örgütlenen Fetullahçı kadroculuğa yönelik bir eleştiri yaptığı için Hanefi Avcı kan uyuşmazlığı olan bir örgüt davasında intikam amacıyla yargılandı.Hrant ve Zirve davası yeni darbeler tezgâhlama operasyonuna ilişkin eylemler hakkındaydı. Tüm bunlar politik yargılama süreçlerinde hukukun üstünlüğünün değil politik yönelimlerin belirleyici olduğunu gösterdi.

Anayasa Mahkemesi, verilen cezaların kesinleştiği Balyoz Davasında; tanık dinletme taleplerinin kabul edilmemesi ve dijital delillerde sahtecilik iddialarının dikkate alınmaması sebebiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verdi. AYM’nin kararında ayrıca, yeniden yargılama koşullarının oluştuğu ve yargılama yapan mahkemenin yeniden yargılamayı başlatması yönünde hüküm kuruldu. Pozitif hukuk açısından bu karar değerlendirildiğinde, bireysel başvuru hakkının politik yargılamalar bakımından son derece önemli bir imkân olduğu kanıtlanmış durumda.

AYM, daha önce de özellikle tutuklu milletvekillerine ilişkin verdiği ihlal kararlarında bireysel başvuru hakkının ne kadar etkili sonuçlar doğurabileceğini göstermişti. Ancak Balyoz davasına ilişkin kararında kesinleşmiş cezası olan 230 hükümlü ile ilgili karar vererek politik adalet üretmenin yanında birçok hukuki adaletsizlik üretenpolitik yargılama pratiğinde olağandışı bir etki yapabileceğini ortaya koydu. Hanefi Avcı ile ilgili verilen ihlal kararı da bireysel başvuru hakkının politik yargılamalara son derece önemli bir güvence olduğunu netleştirdi.

Ancak AYM’nin yine dibine kadar politik yargılama olduğu belli ve asıl amacı çözüm sürecini engellemek olan KCK yargılamalarına ilişkin yapılmış çok sayıda başvuruyu, Balyoz davasında olduğu gibi birleştirerek bir sonuca henüz varmamış olması,AYM’nin de politik tercihlerle hareket edebileceğine ilişkin bir işaret veriyor. Görüldüğü üzere, nötr olarak hak ve özgürlükler alanını genişletebilecek bireysel başvuru hakkı yine politik tercihler çerçevesinde sübjektif kullanıma müsait bir enstrümana dönüşüyor.

Vurgulamak gerekir ki, Balyoz davasında AYM’nin verdiği karar soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde şüpheli ve sanık haklarının ihlallerine işaret etse bile darbeci zihniyeti meşrulaştıran kararlar değil. AYM’nin bu kararından; bürokratik kurumsal faşizmi korumak için yapılanların hukuki olduğu sonucunu çıkarmak, eğer bir politik manipülasyon değilse cehaletten başka bir şey olmaz.

Dolayısıyla AYM’nin Balyoz kararını egemenlik savaşında bürokratik kurumsal faşizmin bir kazanımı olarak değil, toplumsal iradenin 2010 Eylül Referandumuyla açtığı özgürlük alanının kullanılması olarak değerlendirmek gerekiyor. AYM’nin bu yetkisinin referandumla ortaya konan toplumsal iradenin gölgesinde olduğu unutulmamalı. O yüzden AYM toplumsal iradeye aykırı hiçbir karar vermemeli. Bu irade bireyler arasında hiyerarşiyi asla kabul etmiyor. Bu nedenle bireysel başvurular konusunda politik sebeplerle öncelik sıralaması yapmamalı.

AYM’nin kararından sonra Balyoz davasıyla ilgili Anadolu 4. Ağır Ceza Mahkemesinin tahliye kararları vermesi ise pozitif hukuk kurallarının görülmedik bir hızla işletilmesinin bir sonucu. AYM’nin kararı kendi başına Balyoz hükümlerinin infazını durduran ve tahliyelerine yol açan bir özellikte değil. Bu karar, sadece adil yargılanma hakkının ihlali üzerinden yeniden yargılama imkânı yaratan bir özellikte. Anadolu 4. Ağır Ceza Mahkemesi, AYM’nin kararı kendisine tebliğ edildikten sonra olağanüstü bir hızla; yeniden yargılama kararı vermiş, hükümlü statüsündeki kişilerin hukuki statüsünü tutukluya dönüştürmüş ve tutukluların tahliyesine karar vermiştir. Keşke bu hız bütün yargılamalarda olsa.

Her ne kadar anılan mahkemenin kamuoyuna açıklanan kararında infazın durdurulması ve bunun sonucunda hükümlülerin tahliye edilmesi ifadesi varsa da bu ifadelerin tamamı pozitif hukuka aykırı. Ancak işin esası, yeniden yargılama kararına dayalı olarak hükümlü statüsünün kaldırılması ve sonra tahliye kararı verilmesidir.

Yani AYM’nin kararı darbecilik iddiasına ilişkin esasa yönelik bir karar değil, darbecilik ithamının soruşturulması ve kovuşturulması sürecinde şekle ilişkin ihlallere yöneliktir. Balyoz davasında yapılacak yeniden yargılamada adil yargılama olması kaydıyla darbeye teşebbüs sebebiyle yeniden mahkûmiyetler verilmesi olası. Bu hiçbir zaman unutulmamalı.

Gerek AYM’nin kararını, gerekse Anadolu 4. Ağır Ceza Mahkemesinin şeklen yanlış esasen doğru kararlarını uygun buluyoruz. Ancak AYM’nin KCK dâhilbirçok siyasi davadaki yargılamalara ilişkin suskunluğunu ve verdiği karara rağmen Hanefi Avcı’ya ilişkin yerel mahkemenin harekete geçmemesini manidar buluyoruz. 

Sonuç olarak;

-          2010 Anayasa referandumuna karşı çıkanlar referandumdan geçen anayasa değişikliğine dayanarak bugün adil kararlar alma imkânına kavuştu.

 

-          2010 Referandumu ile bireysel başvuru yetkisine sahip kılınan AYM, bu yetkiyi her türlü hak ihlalinde aynı hızda, aynı etkinlikte ve aynı adalette uygulamayarak tartışılır bir pozisyona düştü.

 

-          Bu süreç, 2010 12 Eylül referandumunun ülkemizde, hak ve özgürlükler alanına önemli imkânlar getirdiğini ancak henüz daha bu imkânları sübjektif politik tercihlere göre kullananlara karşı önlemler içermediğini ortaya koydu.

Gözüken o ki, ülkemizin yaşadığı kıran kırana bu egemenlik savaşında; tüm devlet aygıtları ve hukuk bu egemenlik kavgasının belli bir süre daha enstrümanı olmaya devam edecek. Meşruiyet, bu egemenlik savaşı döneminde; ne devlet kurumlarının pratiklerinde, ne yargı pratiklerinde ne de pozitif hukuk kurallarında kendisini var edemeyecek. Bu geçiş sürecinde egemenlik savaşının tek meşruiyetinin toplumsal egemenliğe dayanmak olduğunu, halka dayanan siyasetin bütün pratiklerinin meşru olduğunu esas alarak tutum almak,politik ve hukuki açıdan uygun,ahlaki ve etik açıdan doğru.

Türkiye’nin geleceği toplumsal egemenliği siyasi pozisyondan hukuksal pozisyona geçirecek bir anayasal sistemi kurmaktan geçiyor. Tüm bu süreçleri bu zaviyeden okumak geleceğimizi kurtaracak bakış açısını sağlayacaktır.