MAKALELER
DİĞER MAKALELER
YURT EDİNME HAKKI
KOBANİ İLE İÇ SAVAŞ ÇIKARMAK İSTEDİLER
YENİ ANAYASA İHTİYACI
YENİ ANAYASA NASIL YAPILIR ?
POLİS ÇALIŞTAYI
TÜRKİYE’NİN İLK SİVİL VE DEMOKRATİK ANAYASASI İÇİN YOL HARİTASI
TOPLUMSAL EGEMENLİK İÇİN HALK HAREKETİ
İŞ İLİŞKİSİNDE PSİKOLOJİK TACİZ (MOBBING)
DEMOKRATİK DEVLET KURMAK İÇİN TÜRKİYEYE YENİ ANAYASA ŞART
SAĞLIK BİLDİRGESİ
ÇOCUKLARA BÜYÜKLER GİBİ CEZA VERİRSENİZ NASIL KAZANABİLİRSİNİZ?
POLİTİK HUKUK TANIMI
DEVLET BİREY İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA POLİSİN ROLÜ
YENİ ANAYASA YAPILABİLİR Mİ?
İSTANBUL BAROSU SEÇİMLERİ VE DEMOKRAT AVUKATLAR
ADALETİ ÇAĞIRDIK VE NİHAYET GELDİ
SAYISAL ÇOĞUNLUK ŞART DEĞİL
KIRMIZI ÇİZGİSİZ ANAYASA YAPILMALI
TERÖRLE MÜCADELE KANUNU MAĞDUR ÇOCUKLAR
ÇÖZÜM SÜRECİ
İŞYERİNDE DEMOKRASİ OLUR MU?
İKTİSAT VE HUKUK
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ KAVRAMI
AKİL İNSANLAR HEYETİ FAALİYETİNE İLİŞKİN KISA TESPİTLER
GEZİ OLAYI
DEVLET SUÇLARI BAKIMINDAN GEÇİŞ DÖNEMLERİNDE DEVLET PRATİKLERİ
“EVET”LE GELEN YENİ OLANAKLAR
EGEMENLİK SAVAŞI VE BALYOZ TAHLİYLERİ
ÇOCUKTAN TERÖRİST OLMAZ
ÇALIŞMA HUKUKU EV KADININI NE KADAR TANIYOR
AKİL İNSANLAR HEYETİNİN TAKİP SORUMLULUĞU/SİYASETE SİVİL KATKI
GENEL SEÇİMLER
İLKELER BAZINDA YENİ ANAYASA ÇALIŞMASI

İlkeler Bazında Yeni Anayasa Çalışmaları

Türkiye’nin içinde bulunduğu hareketli siyasi dönemlerin ana damarını oluşturan ‘’Yeni Anayasa’’ tartışmalarını genel olarak değerlendirdiğimiz zaman özellikle bazı temel kavramlara ilişkin bir kafa karışıklığının olduğunu tespit etmemiz çok da zor olmamaktadır. Söz konusu tartışmaların çoğunlukla yeni bir anayasa yapmanın gerekliliği, anayasa yapma usulü ve anayasa yapıcıların belirlenmesi tekniği gibi klişe konular üzerinden gittiğini görmekteyiz.

            Söz konusu tartışmalar 20. yüzyıl kavramları üzerinden sürdürülmekte ve geçen yüzyıla ait bu kavramlar sine quanon (olmazsa olmaz) olarak kabul edilmektedir. Kavramsal sorgulamaların tam anlamı ile yapılamadığı bu tartışmalar, tam anlamı ile gece örülüp gündüz sökülen penelope örgüsüne dönmektedir. Çünkü kavramlar tartışmanın zemini hazırlamakta, hazırlanan zemin çöktüğünde ise başlanılan noktaya geri dönülmektedir.

            Her şeyden önce sivil anayasa söylemini kavramsal olarak tanımlamamız gerekmektedir. Çoğu kişi, sivil anayasa ile kastedilen olguyu, sadece askerin müdahalesinden soyutlanmış bir anayasa olarak tanımlamaktadır. Özellikle 80 ihtilali ile oluşturulan Anayasa ve pek tabii ki onun arkasındaki süreç askeri iradenin sivil iradeyi kısıtlaması ve bu kısıtlamanın anayasa yapım sürecine de yansımış olması bu toprakların düşünürlerinde travmatik izler bırakmıştır.

Anayasanın sivil olması sivil iradeye dayanması demektir. Ancak bu sivil iradenin toplumun genelini kapsayacak şekilde ortaya çıkması/çıkarılması gerekmektedir. Sadece parlamentoda temsil hakkı bulmuş partilerin tekelinde bir ‘’Yeni Anayasa Yapımı’’ndan söz edemeyiz. Parlamentoda temsilcisi olmasa bile anayasa yapımı ile ilgili söyleyecek sözü olan siyasi partilerin de bu sürece katılması gerekir. Benzer şekilde, anayasa yapımı meclise girmiş ya da girememiş siyasi partiler tekelinde değildir. Sivil toplum örgütlerinin de gerekli şekilde sürece katılması gerekir. Bu noktada olayın sadece topluluk/örgüt inhisarına alınması da çok yanlış bir yaklaşım olacaktır. Bireylerin ne söylediği de çok önemlidir. Son kertede halk iradesinin tecelli etmesi sağlanmalıdır. Zaten sivillik halk iradesi demektir.

Halk iradesinin nasıl tecelli ettirileceği sorusu bizleri yine bir kavramsal kargaşaya götürmektedir. Halk iradesi yeni bir anayasa yapılması isteğine yönelmişse, ki Türkiye’de halk iradesinin bu şekilde tecelli ettiği ayan beyan ortadadır, buradaki irade kurucu bir irade olur. Kurucu iradenin ise mevcut anayasa sınırlamaları ile dizginlenmeye çalışılması abestle iştigal olacaktır. Bu noktada ‘’kurucu irade’’ ile ‘’kurucu iktidarı’’ karıştırmamak gerekir. İrade iktidarı görevlendirmektedir. Daha açık şekilde söyleyecek olursak; halk iradesi, iktidarı belirlemekle kalmamakta, aynı zamanda onu görevlendirmektedir. İktidar halk iradesinin gerçekleştirilmesi için çalışırken aslında bir nevi asistanlık görevi üstlenmektedir. Halkın iradesi iktidarın/devletin asistanlığı ile tecelli ettirilmektedir. Halkın kurucu iradesi anayasanın arzu edilen şekilde sivil olmasını sağlar.

Halkın kurucu iradesi iktidarı ve bundan sonraki iktidar yapılanmalarını belirlerken bir önceki Anayasa’nın sınırlarına hapsedilmemelidir. 330 ve 367 milletvekili üzerinden yapılan tartışmalar, esasında yukarıda da dikkat çektiğimiz kısır döngünün daha da öğütücü bir vasıfla karşımıza çıkmasına neden olmaktadır. Yeni bir Anayasa’nın yapım usulü eski Anayasa’da belirtilen şartlara bağlanmamalıdır. Aksi takdirde halkın kurucu iradesi kuruculuk sıfatından soyutlanmış olacaktır. Böylelikle Türkiye tarihinde ilk defa yapılacağı noktasında ümit beslediğimiz ‘’Halkın Anayasası’’ şansını da kaçırmış oluruz. Aynı zamanda yeni olması murad edilen anayasa ‘’türev anayasa’’ olmaktan öteye geçemez.

            Her kanun için geçerli olmak üzere kurucu halk iradesini yansıtan anayasanın da siyasi ve hukuki olmak üzere iki veçhesi vardır. Siyasidir. Çünkü halk iradesinin nasıl bir yönetim modeli ve siyasal toplum tasavvuru istediğini ortaya koyar. Hukukidir. Çünkü usuli gereklilikleri kaleme alır. En nihayetinde siyasi ve hukuki yönleri olan resmi bir metinden bahsetmek gerekir.

Değişime ilişkin toplumsal taleplerden yola çıkarak ortaya konulan halk iradesi bu noktada siyasi irade olarak tezahür edecektir. Siyasi iradenin pozitif hukuk ile kısıtlanma çabası egale edilmelidir. Bu iki cümlenin ortaya koyduğu sav, bizi başka bir kavramsal temizlenmeye götürecektir: Pozitif hukuk ve ‘’politik hukuk’’ ayrımına. Otorite tarafından üretilen her türlü kanuni düzenlemeyi hukukun kendisi sayan pozitif hukuk anlayışı karşısına konulan doğal hukuk görüşü ve ikisi arasındaki gerilimin anlamsız pratiklere dökülmesi, yeni anayasa yapım sürecinde bize yardımcı olmayacaktır. Tam da bu noktada, ‘’politik hukuk’’ kavramının devreye sokulması gerekmektedir. Bir norm düzeninin hangi hukuk siyasetine göre şekillendirildiği sorununu konu edinen pozitif hukuk, hukukla siyaset ve hukukla toplum arasındaki ilişkinin nasıl kurulması gerektiği konusunda işlev görmektedir.

 Herhangi bir yasal düzenlemeyi ya da değişikliği sadece normun sözüne ya da amacına göre yorumlamak yetmemekte; bir normun toplum, siyaset, hukuk bağlamında ne ifade ettiğini görmek elzem hale gelmektedir. Bu kargaşanın asıl sebebi hukuki düzenleme ile hukuk arasındaki farkın pozitivist hukuk anlayışında flulaşmasıdır. Kanunun, tüzüğün, yönetmeliğin ya da bunların benzerlerinin hukukun kendisi olarak anlaşılması büyük bir problemdir. Kanun hukuk demek değildir. Hukukun ortaya koyduğu bir enstrümandır. Benzer şekilde hukuk siyasetten vareste bir alan oluşturmaz. Hakim siyasi anlayışın/anlayışların hukuku etkilemesi ve onu şekillendirmesi kaçınılmazdır. Burada önemli olan husus siyaseti belirleyen iradenin hakim hukuk anlayışını etkileyebilme usulü ve oranıdır. Tabii ki bu irade halk iradesi olmalıdır.

Ülkemizde en çok baş ağrıtan problemlerden biri olan jüritokrasinin altında yatan temel neden yine pozitif hukuk anlayışının ürettiği hukuk fetişizmi sorunudur. Bu anlayışı kırabilmeyi sağlayacak olan politik hukuk görüşü toplumsal meşruiyete dayalı siyaseti var etmektedir. Yukarıda değindiğimiz ve hiçbir sonuç doğurmayan milletvekilleri sayıları üzerinden yapılan tartışmalar tamamı ile pozitif hukuk anlayışı yüzünden ortaya çıkan hukuk fetişizminin semptomlarıdır. Siyasal ve toplumsal meşruiyet dayanağınıyitirmiş ya da zaten böyle bir meşru kaynağa sahip olmadığı açığa çıkmış olan fetişist hukuk anlayışı “toplumsal ihtiyaçlar hukukuna aykırı olan bir kanun düzeni” sorununa neden olmaktadır.

            Türkiye’nin Anayasacılık tecrübesine baktığımız zaman sadece belirli şekli değişikliklerin gerçekleştirildiğini ‘’derin Anayasa’’ya dokunulmadığını görmekteyiz. Yüz yıllık tecrübe süreci içerisinde temel bürokratik siyasal kararların hiç değişmediği, hatta ele geçirilen her fırsatta daha da perçinlendiği görülmektedir. 1924, 1961 ve 1982 anayasalarına bakıldığında devletin bürokratik iktidar haritası değişmediği görülmektedir. Hal böyle olunca, devletin kendisi ile yüzleşmesi, adaletin toplumu tatmin edici şekilde gerçekleştirilmesi ve en önemlisi halk iradesinin kurucu şekilde tecelli etmesinin önüne geçilmektedir.

            Yukarıda çizilen tablo kesinlikle pesimist bir yaklaşımın sonucu değildir. Sadece genel bir değerlendirmedir. Her ne kadar işaret ettiğimiz kötü tecrübeler yaşanmışsa da halkın iradesinin kurucu vasfının her geçen gün daha fazla benimsendiği kabul edilmelidir. Nitekim TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonun Çalışma Esaslarının 14.Maddesi, yeni anayasanın kanunlaşması yönetiminde 1982 Anayasası’nı referans almayıp siyasi partilerin iradesini esas alarak söz konusu değişimin tezahürü olmuştur.

Yeni anayasa çalışmaları açısından bir “Meclis kararı” yahut “Yeni Anayasa Kanunu”  ile sürecin başlatılması kuruculuk için ön şarttır. Ancak bu meclis kararı/yasa, kurucu bir iradenin başlangıcı olarak kaleme alınmalı, içtüzük ve anayasadan alınan bir yetkinin kullanılmadığını, aksine halkın saptanabilir ve kanıtlanabilir “kuruculuk” yetkisinden doğan özgün bir yetki kullanıldığını ifade etmelidir.Bu karar, yeni anayasanın hazırlanış, görüşülme, kabul edilme, referanduma sunulma ve onay koşullarını kendi belirlemelidir. Bir norma gönderme yapmamalı, o normun geçerlilik kaynağı olduğuna işaret etmemeli, yalnızca mecliste ortaya çıkan iradeyle anlam kazanmalıdır. Bu noktada direnen anayasal jüritokrasinin önümüze çıkaracağı engeller için ayrı bir müzakere ve müşahede sürecine ihtiyaç vardır.