MAKALELER
DİĞER MAKALELER
YURT EDİNME HAKKI
KOBANİ İLE İÇ SAVAŞ ÇIKARMAK İSTEDİLER
YENİ ANAYASA İHTİYACI
YENİ ANAYASA NASIL YAPILIR ?
POLİS ÇALIŞTAYI
TÜRKİYE’NİN İLK SİVİL VE DEMOKRATİK ANAYASASI İÇİN YOL HARİTASI
TOPLUMSAL EGEMENLİK İÇİN HALK HAREKETİ
İŞ İLİŞKİSİNDE PSİKOLOJİK TACİZ (MOBBING)
DEMOKRATİK DEVLET KURMAK İÇİN TÜRKİYEYE YENİ ANAYASA ŞART
SAĞLIK BİLDİRGESİ
ÇOCUKLARA BÜYÜKLER GİBİ CEZA VERİRSENİZ NASIL KAZANABİLİRSİNİZ?
POLİTİK HUKUK TANIMI
DEVLET BİREY İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA POLİSİN ROLÜ
YENİ ANAYASA YAPILABİLİR Mİ?
İSTANBUL BAROSU SEÇİMLERİ VE DEMOKRAT AVUKATLAR
ADALETİ ÇAĞIRDIK VE NİHAYET GELDİ
SAYISAL ÇOĞUNLUK ŞART DEĞİL
KIRMIZI ÇİZGİSİZ ANAYASA YAPILMALI
TERÖRLE MÜCADELE KANUNU MAĞDUR ÇOCUKLAR
ÇÖZÜM SÜRECİ
İŞYERİNDE DEMOKRASİ OLUR MU?
İLKELER BAZINDA YENİ ANAYASA ÇALIŞMASI
İKTİSAT VE HUKUK
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ KAVRAMI
AKİL İNSANLAR HEYETİ FAALİYETİNE İLİŞKİN KISA TESPİTLER
GEZİ OLAYI
DEVLET SUÇLARI BAKIMINDAN GEÇİŞ DÖNEMLERİNDE DEVLET PRATİKLERİ
EGEMENLİK SAVAŞI VE BALYOZ TAHLİYLERİ
ÇOCUKTAN TERÖRİST OLMAZ
ÇALIŞMA HUKUKU EV KADININI NE KADAR TANIYOR
AKİL İNSANLAR HEYETİNİN TAKİP SORUMLULUĞU/SİYASETE SİVİL KATKI
GENEL SEÇİMLER
“EVET”LE GELEN YENİ OLANAKLAR

“EVET”LE GELEN YENİ OLANAKLAR

Mehmet UÇUM

09 Eylül 2011, 14:21

              Türkiye toplumunun tüm alanlarda sahip olduğu çeşitlilik ve çoğulculuk artık kabına asla sığamayacak şekilde görünür hale geldi.Referandumdan çıkan “evet” sonucu Türkiye toplumunun kendi dinamikleriyle kendi ihtiyacına uygun yeni bir sistem yaratma çabasında önemli bir aşamaya işaret ediyor. Şimdiden sonra “imtiyazsız, sınıfsız, kaynaşmış bir kitle anlayışını” yahut “cumhuriyetin 1923 yılındaki zinde gücü fetişleştirmesini” ideolojik olarak egemen kılmak mümkün gözükmüyor. Bugün yaşananları daha iyi anlayabilmek için kuş bakışı da olsa tarihsel sürece bir göz atmak gerekiyor.

Cumhuriyetin kuruluşuna yapılan atıf ve kuruluştaki zinde güçten kasıt tasarlanmış ve tanımlanmış cumhuriyet ulusu projesini gösteriyor.Cumhuriyet ulusu projesi Türkiye toplumunun her alandaki çok parçalılığını dışlayarak, bastırarak, yok sayarak bir bütünlük yaratma pratiği olarak hayata geçti.Bu bütünlüğün kitle tabanı olarak kendisine Türk demekle mutlu olacak etkin bir çoğunluğun yaratılması hedeflendi.Dikkat edilirse mutluluk sadece Türk olanlarla sınırlı olarak ifade edilmiyordu, Türk hissetmekle ilişkilendiriliyordu.Resmi asimilasyon politikasının özünü de bu yaklaşım oluşturuyordu.Bu nedenle bugün “kendini Türk hisseden büyük çoğunluğun” egemen olduğundan ve bu egemenliğin korunması gerektiğinden söz ediliyor.

Bunun için Cumhuriyet aydını, cumhuriyet kadını, cumhuriyet genci gibi model tipler üretildi.Eğitim sistemi cumhuriyet tipi yetiştirecek şekilde yapılandırılmıştı, halen daha bu yapısı sürüyor.Ancak tam burada “vatandaş” ve halk ayrımı cumhuriyet tipinin bilinç yarılmasının en etkili kanıtı olarak beliriyor.Cumhuriyet ulusu projesi cumhuriyet tipini yansıtan vatandaşlar yarattı ama bu süreç halkı ortadan kaldıracak seviyede başarılı olmadı. Yani halkın tümünü “vatandaşlaştıramadı.” Zaten başlangıçta da bu konuda kuşkular olduğu için Cumhuriyet’in siyasi yapısı kurulurken halkın çoğunluk iradesinin yaratacağı sorunlara karşı önlemler alınması ihmal edilmemişti.

Bu nedenle halkın siyasal yaşama etkisini minimum seviyede tutacak bir sistem tercihi yapıldı.Önce arkasında ordu olan tek parti enstrümanı ile sistemin işleyişi belli ölçülerde garanti altına alındı. Ama bir yandan çağdaş uygarlık seviyesini hedef gösterip öte yandan bu seviyenin en düşük ölçütü olan çok partili bir parlamenter sistemi tercih etmemek büyük çelişki olacağından bu yöndeki girişimlere açıktan set çekilmedi. Buna karşın Terrakiperver Cumhuriyet Fırkası daha fazla demokrasi talep eden, dinsel inançlara saygıyı esas alan ve özerk yönetimler öngören programı nedeniyle yedi ayda kapatıldı. Sistemi görüntüde çok partili yapmak adına siparişle kurulan Serbest Fırka halkın büyük ilgisi görülünce raydan çıkar endişesiyle nerdeyse başlamadan bitirildi.Demokrat parti pratiği ise sistem için büyük tehlikeleri ortaya çıkardı.

Nitekim 1961 Anayasa’sıyla çok partililiğin sistemin görüntüsü olmasını ve bunun için seçilmişlerin sistem üzerindeki etkilerinin minimum seviyede tutulmasını güvence altına alacak yapılar kuruldu.Sistemin asıl iktidarları olan ordu, yargı ve idari bürokrasi üçlüsü formel kurallarla ve oluşturulan kurumlarla her yönden sağlamlaştırıldı. Anayasa Mahkemesi, Yüksek Hâkimler Kurulu, Milli Güvenlik Kurulu, Askeri Yargı 1961’de anayasal yapılar haline geldi.

Altmışlı yıllardaki TİP deneyimi, sosyal ve siyasal pratikteki gelişmeler nedeniyle sisteme 1971 ayarı verildi.Bu dönemdeki anayasa değişikliklerine bakıldığında Anayasa Mahkemesi, Yüksek Hâkimler Kurulu ve Siyasi Partilere ilişkin hükümler ağırlığı oluşturdu. Görüldüğü üzere sistemin iç iktidarlarına yönelik tehditler siyasi partileri siyasette tümüyle etkisiz hale getirerek gideriliyordu. Ordu ve yargı gibi iç iktidarların süreçte ortaya çıkan zaafları da ilgili kurumlara müdahale edilerek ortadan kaldırılıyordu.

Nihayet son derece zalimce planlanmış 12 Eylül darbesinden sonra sisteme en büyük müdahale 1982 Anayasası ve 1983 Meclisinin başkanlık divanı oluşturuluncaya kadar milli güvenlik konseyi tarafından çıkarılan yasalarla yapıldı. 1924 ve 1961 anayasalarında değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez madde sadece “Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir” yönündeki ilk madde iken 1982 Anayasa’sı bunu ilk üç madde olarak genişletti. Bunların arasında devletin dilinin Türkçe olduğuna ilişkin hüküm de var. Oysa buna muadil hüküm 1924 ve 1961 Anayasasında “Devletin Resmi Dili Türkçedir” şeklindeydi.Ayrıca değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez bir hüküm değildi.

Yüksek yargı iktidarının tamamen birbirini belirleme yöntemiyle dışa kapalı hale getirilmesi, ordunun sistem içindeki yerinin güçlendirilmesi, hükümetleri yönlendirme gücüne sahip idari bürokrasinin geliştirilmesi yoluyla sistemin iç iktidarları sağlamlaştırıldı. Başka deyişle vesayet rejimi, tüm garantörleri (vasileri) iyice güçlendirilerek, muhkem hale getirildi.

Kuruluşundan beri sistemin iç iktidarlarına temel lojistik desteği sağlayan egemen basın, 1980’li yıllarla birlikte medya gücüne dönüşerek sistemin iç iktidarlarının baş asistanlığı rolünü üstlendi.1960 yılından beri beşi açık olmak üzere ordunun yaptığı tüm müdahalelerde egemen basının çok önemli rol oynadığı biliniyor. Türkiye’de büyük medya güçleri “basının dördüncü kuvvet olması” tezini batıda anlaşıldığı şekilde yasama, yürütme ve yargı iktidarlarını denetleyici anlamda muhalif bir güç olarak değil, tam tersine Türkiye’nin iç iktidarlarıyla birlikte hükmetme anlamında egemen bir güç olarak kabul ettiler. Bu nedenle hükümetleri kurma ve düşürme gücüne sahibiz demek cesaretinde oldular.

Özetle “cumhuriyet ulusu ideolojisi” bir ulus yaratma projesi olarak başarılı olamadı.Tarihsel ve sosyolojik gerçeklik karşısında başarılı olması da mümkün değildi.Ama bu ideolojiyi egemen kılan ve sürdüren bir devlet anlayışı ve bu anlayışa uygun bir sistem yaratıldı.Bu devlet anlayışı ve bu sistem; ordu, yüksek yargı ve idari bürokrasisinden oluşan elit iktidarların belirleyici olduğu, halkın “hatalı” tercihlerine karşı siyaset alanına yönelik her türlü tedbirin alındığı, ordunun müdahalelerinin milletin meşru direnme hakkı olarak tanımlandığı (ordu-millet özdeşliğinin esas alındığı), bir devlet pratiğini ortaya çıkardı.

Bu devlet pratiği, ordunun müdahaleleriyle yahut yargı kararlarıyla parlamentoyu etkisiz kıldı.İç iktidarların hukuk dışı eylemlerini soruşturma ve yargılamayı olanaksızlaştırdı. Devletle yurttaşın çekiştiği her alanda devletin kuruluş ideolojisinden yana tavır alan taraflı ve bağımlı bir yargı ortaya çıkardı. Hakların ve özgürlüklerin, sisteminin değişimine yönelik sonuçlar doğuracak şekilde talep edilmesinin ve kullanılmasının önüne geçen idari ve yargısal uygulamalar oluşturdu.Sistemi demokratikleştirme yönünde yasama faaliyeti yapmayı imkânsızlaştıran Anayasa Yargısı uygulaması geliştirdi.Türkiye’yi iptal edilmiş yasalar ve kapatılan siyasi partiler mezarlığına çevirdi.

Şimdi bu devlet pratiğinin güvenceleri olan kuralların ve kurumların yeni bir anayasa çerçevesinde değiştirilmesinin zorunlu hale geldiği bir döneme girdik. Bu değişim ancak çoğulcu ve özgürlükçü bir demokrasi yönünde olabilir.Ve ancak böyle olursa Türkiye Toplumunun ihtiyaçlarına yanıt verebilir.Değişimin nesnel koşullarını süreçte ortaya çıkan iktisadi, sosyal ve siyasal olgularda görmek mümkün.Küresel ve bölgesel gerçeklikler de Türkiye’de bu yönde bir değişimi zorluyor.Ancak değişimin sürecin doğal akışına bırakılması elbette söz konusu olamaz. Bu süreçte inisiyatif alan siyasi iradelere, sivil toplum girişimlerine, entelektüel faaliyetlere çok fazla ihtiyaç var. Ancak böyle olursa sonuç almak mümkün olabilir. Örneğin Anayasa Mahkemesi’nin anayasa değişikliklerini tümden iptal edememesinde, referandumdan evet çıkmasında süreçte değişim yönünde ortaya çıkan olguların yanı sıra, değişime yönelik giderek güçlenen taleplerin etkisi ve yoğun olarak yürütülen entelektüel faaliyetlerin rolü göz ardı edilemez.

Türkiye Toplumu, çok parçalı, çok kültürlü, çok kimlikli yapısını hesaba katan yeni bir bütünlük yaratmanın sancılarını yaşıyor. Tam da bu noktada referandumdan evet çıkması yürürlüğe giren anayasa değişikliğinin diğer sonuçları bir yana sistemi yeniden yapılandırmak bakımından iki önemli sonuç yarattı. Birincisi TBMM’nin yasama iktidarını kullanma gücü arttı ve yeterli konsesusla yeni bir anayasa yapmasının önündeki kurumsal veya kurala dayalı engeller büyük ölçüde ortadan kalktı. İkincisi önceki durumuna göre bağımsız ve tarafsız hale gelen yargı hem geçmişin hesabının sorulmasında hem yeni dönem yargılama faaliyetlerinde etkin bir konum edindi. Bu iki sonuç değişimin kendisi değildir ama değişim olanaklarını yaratmanın özü demektir.Bu nedenle bu günden sonra hem etkili bir yasama faaliyetine hem de etkili bir yargısal faaliyete ihtiyacımız var.

Yazarın diğer yazıları

12.09.2011 - KAMU YÖNETİMİNDE REFORM  YA DA DİSİPLİN TOPLUMUNDAN KONTROL TOPLUMUNA

09.09.2011 - TÜRKİYE’NİN İLK SİVİL VE DEMOKRATİK ANAYASASI İÇİN YOL HARİTASI    

09.09.2011 - Anayasa meclisi önerisi peki...

09.09.2011 - 2011 Meclisi yeni anayasa yapmalı! 

09.09.2011 - MEHMET UÇUM-OSMAN CAN SÖYLEŞİ, MAYIS 2011

09.09.2011 - 12 EYLÜLE İLİŞKİN YARGILAMA VE DİĞER DEĞİŞİKLİKLER

09.09.2011 - ADİL YARGILANMA HAKKI VE DOĞAL YARGIÇ İLKESİNE YÖNELİK ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİ

09.09.2011 - ANAYASA MAHKEMESİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER

09.09.2011 - “EVET”LE GELEN YENİ OLANAKLAR

09.09.2011 - HÂKİMLER VE SAVCILAR YÜKSEK KURULU

09.09.2011 - ANAYASA DEĞİŞİKLİGİNDE  ÇALIŞMA HAYATINA İLİŞKİN HAKLARDA GELİNEN SEVİYE

09.09.2011 - ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ  TEMEL HAKLARLA İLGİLİ NE GETİRİYOR

09.09.2011 - İSTANBUL BAROSU 2010 SEÇİMLERİ  VE  DEMOKRAT AVUKATLAR